Kısa cevap: Çayı Rize’ye kim getirdi?
Bu hikâyeyi tek bir kişiye bağlamak eksik kalır. Ali Rıza Erten, 1917’de Batum ve çevresindeki incelemelerden sonra Doğu Karadeniz’in çay yetiştirmeye uygun olduğunu raporladı. Zihni Derin ise 1924’te çıkarılan 407 sayılı Kanun sonrasında Rize’de çay fidanlıklarının ve üretimin yaygınlaşmasının öncüsü oldu. Daha erken dönemde Rize Ziraat Odası reisi Hulûsi Bey’in 1912’de Batum’dan getirip bahçesine diktiği fidanların tuttuğu da tarih kaynaklarında aktarılır.
Hulûsi Bey’in Batum’dan getirdiği fidanlarla bireysel deneme yaptığı aktarılır.
Ali Rıza Erten’in inceleme raporu, Rize ve çevresinin çaya uygunluğunu ortaya koydu.
407 sayılı Kanun kabul edildi; Zihni Derin üretimi geliştirmekle görevlendirildi.
Batum’dan çay tohumu getirildi, bahçelerin kurulması hızlandı.
İlk yaş çay hasadı ve kuru çay üretimi gerçekleştirildi.
3788 sayılı Çay Kanunu ile üretim yasal güvence altına alındı.
İlk Rize Çay Fabrikası işletmeye açıldı ve sanayi üretimi hızlandı.
Çay Kurumu üretim, işleme ve pazarlama faaliyetlerini bütüncül biçimde yürütmeye başladı.
Çay neden Rize’de başarılı oldu?
Rize’nin yıl boyunca yağış alan nemli iklimi, asitli toprağı, eğimli arazisi ve ılıman kıyı kuşağı çay bitkisi için elverişli bir ortam oluşturdu. Çay bahçeleri zamanla aile ekonomisinin merkezine yerleşti; fabrikalar istihdam yarattı ve bölgeden göçün azalmasına katkı sağladı.
Çayın Rize kültüründeki yeri
Çay yalnızca tarımsal bir ürün değildir. Hasat dönemleri, imece kültürü, fabrikalar, çay alım yerleri ve gün boyunca tazelenen ince belli bardaklar Rize’nin günlük yaşamının parçasıdır. Kentin yamaçlarında oluşan çay bahçeleri bugün aynı zamanda Rize’nin en tanınan görsel kimliğidir.
Sık sorulan sorular
Rize’ye çayı Zihni Derin mi getirdi?
Zihni Derin çay tarımının Rize’de örgütlenmesi ve yaygınlaşmasındaki başlıca öncüdür. Ancak 1917 raporunu hazırlayan Ali Rıza Erten’in bilimsel incelemeleri ve daha eski bireysel denemeler de sürecin parçalarıdır.
İlk fabrika ne zaman açıldı?
İlk büyük Rize Çay Fabrikası 1947 yılında işletmeye açıldı.